เมื่อพูดถึง สีสังเคราะห์สำหรับอาหาร (Synthetic Food Colors) หลายคนอาจมองว่าเป็นเพียงส่วนประกอบที่ช่วยเพิ่มสีสันให้ผลิตภัณฑ์ดูน่าสนใจแต่ในอุตสาหกรรมอาหารสีมีบทบาทมากกว่าการเพิ่มความสวยงาม โดยสามารถนำมาใช้เพื่อช่วยรักษาหรือปรับลักษณะสีของผลิตภัณฑ์ที่อาจเปลี่ยนแปลงจากกระบวนการผลิต การเก็บรักษาหรือความแปรผันของสีตามธรรมชาติรวมถึงช่วยให้ผลิตภัณฑ์มีลักษณะสีตามที่ต้องการ

สิ่งที่หลายคนอาจไม่ทราบคือ สีผสมอาหารสามารถพบการระบุด้วยชื่อหรือหมายเลขที่แตกต่างกันตามระบบที่ใช้ เช่น FD&C Name, E Number และ INS Number โดยแต่ละระบบอยู่ภายใต้กรอบของหน่วยงานหรือมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง

ดังนั้น การเลือกใช้สีผสมอาหารในอุตสาหกรรมจึงไม่ได้พิจารณาเพียงเฉดสีที่ต้องการเท่านั้น แต่ต้องพิจารณาร่วมกับ Identity, Regulatory Status, Specification และข้อกำหนดของตลาดปลายทาง เพื่อให้มั่นใจว่าสีที่เลือกใช้เหมาะสมกับผลิตภัณฑ์และข้อกำหนดทางกฎหมาย

สีสังเคราะห์ (Synthetic Food Colors) คืออะไร?

สีสังเคราะห์สำหรับอาหาร (Synthetic Food Colors) คือ สีผสมอาหารที่ผลิตขึ้นโดยกระบวนการสังเคราะห์ทางเคมี และถูกใช้เป็นวัตถุเจือปนอาหารเพื่อให้สีหรือปรับลักษณะสีของผลิตภัณฑ์ โดยมีคุณสมบัติ เช่น ให้สีที่เข้มและสม่ำเสมอ มีเฉดสีที่หลากหลาย และสามารถใช้เพื่อช่วยรักษาหรือปรับลักษณะสีของผลิตภัณฑ์ให้เป็นไปตามที่ต้องการ

อย่างไรก็ตาม สีสังเคราะห์ที่ใช้ในอาหารต้องเป็นสีที่ได้รับอนุญาตตามกฎหมายหรือมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง โดยมีข้อกำหนดเกี่ยวกับประเภทอาหารที่สามารถใช้ได้ ระดับหรือปริมาณการใช้ และข้อกำหนดด้านเอกลักษณ์และคุณลักษณะเฉพาะของสี

ประเภทของสีสังเคราะห์ (Types of Synthetic Food Colors)

สีสังเคราะห์สามารถจำแนกได้หลายรูปแบบ โดยสามารถพิจารณาได้ทั้งจากรูปแบบของสีและโครงสร้างทางเคมีของสารสี ซึ่งแต่ละวิธีใช้เกณฑ์ในการจำแนกที่แตกต่างกัน ได้แก่

1.การแบ่งตามรูปแบบของสี

1.1 Straight Colors
คือ สีที่อยู่ในรูปของสารให้สีโดยตรง ไม่ได้ถูกผสมหรือทำปฏิกิริยาทางเคมีกับสารอื่น และสามารถนำมาใช้เพื่อให้สีแก่ผลิตภัณฑ์ตามวัตถุประสงค์ของการใช้งาน โดย Straight Colors อาจอยู่ในรูปของสีย้อม (Dyes) หรือสารสี (Pigments) ตามชนิดของสารให้สี

1.2 Lakes
คือ สีที่เกิดจากการทำให้ Straight Colors อยู่บนสารตั้งต้น (Substratum) ผ่านกระบวนการตกตะกอน การดูดซับ หรือการรวมตัวทางเคมีจนได้สารสีที่ไม่ละลายน้ำ (Insoluble Pigment) เนื่องจาก Lakes ไม่ละลายน้ำ จึงเหมาะกับการใช้งานที่ต้องการลดการเคลื่อนตัวหรือการเกิดสีฟุ้ง (Bleeding)

1.3 Mixtures
คือ ผลิตภัณฑ์สีที่เกิดจากการผสมสารให้สี (Color Additives) หนึ่งชนิดกับสารให้สีชนิดอื่น หรือผสมกับสารเจือจางที่ไม่มีสี (Non-colored Diluents) โดยไม่มีการเกิดปฏิกิริยาทางเคมีระหว่างส่วนประกอบ การผสมในลักษณะนี้ช่วยให้สามารถเตรียมผลิตภัณฑ์สีที่มีองค์ประกอบเหมาะสมกับวัตถุประสงค์ในการใช้งาน

2. การแบ่งตามโครงสร้างทางเคมี

สีสังเคราะห์ที่ใช้เป็นสีผสมอาหารสามารถจำแนกตามโครงสร้างทางเคมีได้เป็น 4 กลุ่ม โดยแต่ละกลุ่มมีโครงสร้างโมเลกุลและลักษณะทางเคมีที่แตกต่างกัน ซึ่งส่งผลต่อคุณสมบัติและลักษณะสีของสารนั้น ๆ ตัวอย่างกลุ่มโครงสร้างที่พบในสีสังเคราะห์สำหรับอาหาร ได้แก่

2.1 Azo Dyes 

เป็นกลุ่มสีสังเคราะห์ที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในอุตสาหกรรมอาหาร มีโครงสร้างสำคัญคือ หมู่เอโซ (–N=N–) ซึ่งเป็นส่วนที่ทำให้เกิดสี ได้แก่กลุ่มของสี Tartrazine (FD&C Yellow No. 5), Sunset Yellow FCF (FD&C Yellow No. 6) และ Allura Red AC (FD&C Red No. 40) เป็นต้น

2.2 Triphenylmethane Dyes 

เป็นกลุ่มสีสังเคราะห์ที่มีโครงสร้างพื้นฐานเกี่ยวข้องกับ Triphenylmethane ซึ่งประกอบด้วยวงแหวนอะโรมาติก 3 วงที่เชื่อมโยงกับอะตอมคาร์บอนส่วนกลาง โครงสร้างของสีในกลุ่มนี้ทำให้สามารถดูดกลืนแสงในช่วงที่มองเห็นได้ เช่น Brilliant Blue FCF (FD&C Blue No. 1)

3. Xanthene Dyes
เป็นกลุ่มสีที่มีโครงสร้างพื้นฐานแบบ Xanthene โดยโครงสร้างทางเคมีสามารถทำให้เกิดสีที่มีความเข้มสูง โดยเฉพาะเฉดสีแดงถึงชมพู ตัวอย่างสีในกลุ่มนี้ เช่น Erythrosine (FD&C Red No. 3)

4. Indigoid Dyes
เป็นกลุ่มสีสังเคราะห์ที่มีโครงสร้างพื้นฐานเกี่ยวข้องกับ Indigo structure โดยตัวอย่างสีในกลุ่มนี้ เช่น Indigotine หรือ Indigo Carmine (FD&C Blue No. 2)

ระบบการระบุเอกลักษณ์และมาตรฐานอ้างอิงของสีผสมอาหาร

(Food Color Identity & Regulatory Reference Systems)

สีผสมอาหารชนิดเดียวกันอาจพบการระบุด้วยชื่อหรือหมายเลขอ้างอิงที่แตกต่างกันตามระบบที่ใช้ โดยแต่ละระบบมีวัตถุประสงค์และหน่วยงานหรือมาตรฐานที่เกี่ยวข้องแตกต่างกัน เช่น การระบุชื่อทางเคมี การอ้างอิงตามระบบของสหรัฐอเมริกา สหภาพยุโรป และ Codex ทั้งนี้ การมีชื่อหรือหมายเลขอ้างอิงในระบบใดระบบหนึ่งไม่ได้หมายความว่าสีดังกล่าวได้รับอนุญาตให้ใช้ในทุกประเทศ เนื่องจากการอนุญาตและเงื่อนไขการใช้สีผสมอาหารขึ้นอยู่กับกฎหมายของแต่ละประเทศหรือภูมิภาค

ตารางที่ 1 ระบบการระบุชื่อและรหัสอ้างอิงของสีผสมอาหาร

ตารางที่ 2 ตัวอย่างการเรียกชื่อและการระบุรหัสอ้างอิงของสีชนิดเดียวกันในแต่ละระบบ

 : 02-8404361-7
 : 083-9885578
Line ID : @nutritionsc (Add : https://lin.ee/8m8kEJK)
 : marketing@nutritionsc.co.th
 : www.nutritionsc.co.th